porażenie nerwu twarzowego

Nerw twarzowy to siódmy nerw czaszkowy, należący do nerwów obwodowych człowieka. Dzieli się na kilka gałęzi – skroniowe, jarzmowe, policzkowe, brzeżną żuchwy i szyi. Unerwia mięśnie twarzy, ślinianki, błonę węchową nosa, dwie trzecie przednie języka, podniebienia miękkiego i twardego, a także małżowinę uszną i obszar za uchem. Z nerwów czaszkowych to on ulega porażeniu najczęściej. Choroba zaczyna się nagle, zwykle w następstwie oziębienia twarzy po uprzednim jej nagrzaniu, co prowadzi do zaburzeń obrzękowo-zwyrodnieniowych i ciasnoty w kanale kostnym (ból za uchem). Porażenie nerwu twarzowego wywołuje obraz bezwładu twarzy (prosopoplegia). Występuje w dwóch postaciach – jednostronnego porażenia lub rzadziej spotykanego obustronnego. Porażenie może dotyczyć wszystkich mięśni zaopatrywanych przez ten nerw, lub tylko określonych grup mięśniowych.

Przyczyny wystąpienia porażenia nerwu twarzowego można podzielić na dwie grupy:

  • pierwotne porażenie może być wywołane nagłym oziębnięciem twarzy (ischemia), reakcją alergiczną, typowym urazem, tworzącym się lub trwającym procesem zapalnym bądź mieć podłoże wirusowe,
  • wtórne porażenie może być stanem powikłań w następstwie toczących się procesów patologicznych w obrębie przebiegu nerwu twarzowego.

Porażenie nerwu twarzowego to objaw towarzyszący wielu chorobom:

  • choroby zakaźne (półpasiec, mononukleoza, ospa wietrzna, wirus opryszczki, kiła, choroba z Lyme, świnka);
  • grzybice, parazytozy, infekcje bakteryjne;
  • urazy kości czaszki, twarzy, uszu;
  • uszkodzenie po zabiegu neurochirurgicznym;
  • urazy na skutek zmian ciśnienia powietrza;
  • nowotwory (białaczki, perlak, mięsak, oponiak);
  • schorzenia kości (choroba Pageta, osteoporoza);
  • choroby nerwowe (stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne);
  • cukrzyca, porfirie;
  • idiopatyczne – bez uchwytnej przyczyny (samoistne porażenie Bella).

Porażenie nerwu twarzowego może manifestować się bardziej subtelnie i zupełnie nie zwracać naszej uwagi, np.:

  • zmniejszone mruganie powiekami
  • nieznacznie upośledzone wydzielanie łez lub łzawienie
  • pogorszenie czucia smaku
  • nadwrażliwość na dźwięki
  • zmniejszone wydzielanie śliny

W przypadku zaistnienia silniejszego porażenia jednostronnego całkowitego następuje zwiotczenie strony porażonej, zarysy skórne poddają się procesowi wygładzenia, gdzie po stronie zdrowej ewidentnie ulegają pogłębieniu. Charakterystycznym objawem jest zatracenie zarysu nosowo-wargowego i opadnięcie kąta ust po stronie chorej. Szpara powiekowa nie zamyka się, co może być przyczyną dodatkowych patologii ze względu na wysychanie rogówki oka. Czubek nosa odchyla się w stronę zdrową. Proces wydzielania śliny jest zmniejszony, a także wrażliwość smakowa przednich 2/3 języka zniesiona lub osłabiona. Porażenie warg w znacznym stopniu utrudnia mówienie i uniemożliwia gwizdanie, a w czasie żucia błona śluzowa policzka łatwo dostaje się w przestrzeń międzyzębową i ulega mechanicznemu uszkodzeniu w postaci przygryzienia.

Zwykle nie obserwuje się zaburzeń czucia, mogą wystąpić ograniczenia następujących zdolności:

  • uśmiechanie się
  • wydymanie policzków
  • wysuwanie ust (jak do pocałunku)
  • mrużenie oczu
  • marszczenie brwi
  • zamykanie oczu
  • może być odczuwany dyskomfort lub ból wokół ucha, zaburzenia słuchu oraz zniesienie smaku na 2/3 przednich języka.

Wszystkie wyżej wymienione stany chorobowe są głównymi czynnikami ryzyka porażenia nerwu twarzowego. Uważa się, że przemęczenie, życie w ciągłym stresie, osłabienie odporności, niedobory witaminowe, mogą mieć istotny wpływ na uwydatnienie się tego objawu.

Gdy poczujemy, że coś nie tak dzieje się z naszą twarzą, warto udać się do lekarza rodzinnego. On w zależności od potrzeby skieruje nas do lekarza neurologa lub laryngologa. Leczenie porażenie może przebiegać farmakologicznie, chirurgicznie i fizykoterapeutycznie. Dobiera się je po identyfikacji przyczyn porażenia. Zwykle jest ono odwracalne, co też zależy od etiologii i stopnia porażenia. Powrót do normalnego stanu może trwać do kilku tygodni. Nieoceniona jest w leczeniu rehabilitacja. Istnieją różne zabiegi fizykoterapeutyczne, np. Jonoforeza pomagająca złagodzić porażenie. Niestety zdarza się, że na trwałe pozostaje asymetria twarzy.

Zalecenia w pierwszym okresie porażenia nerwu twarzowego:

  • należy ograniczyć kontakt z zimnym powietrzem i przeciągami, które mają niekorzystny wpływ na porażone części twarzy
  • niedomknięte oko powinno się zakleić opatrunkiem bądź przewiesić opaskę w celu ochrony rogówki przed wyschnięciem
  • wskazane jest wykonanie kilka razy dziennie krótkich masaży porażonych części twarzy w pozycji warunkującej pełne rozluźnienie mięśni
  • duże znaczenie ma stosowanie metod fizykalnych, które są wspomagane leczeniem farmakologicznym

Porażenie nerwu twarzowego praktycznie całkowicie ustępuje w 90% przypadków w okresie ok. 6 tygodni. Zastosowanie tak złożonej terapii wraz z dużym stopniem inicjatywy pacjenta może przynieść pozytywny efekt, nawet jeśli porażenie miało charakter całkowity i nastąpiło w odległym czasie.